Pranvera

Nuk je vetëm

Hapi 6 nga 6

Shumë gra kanë kaluar atë që po kalon ti. Disa folën me zë të lartë, shumë ia dolën, dhe ka njerëz që luftojnë çdo ditë që asnjë grua të mos mbetet vetëm. Historitë e tyre janë dëshmia se pas dimrit vjen pranvera.

Kujdes me telefonin. Nëse ai e kontrollon telefonin ose llogaritë e tua, mos i ndiq këta njerëz nga profili yt dhe mos u jep "like". Lexoji në një dritare private. Siguria në telefon.

Kur një burim është në anglisht, poshtë tij gjen përmbledhjen në shqip. Njerëzit në këtë faqe nuk janë të lidhur me të dhe nuk japin ndihmë individuale përmes rrjeteve sociale.

Ato ia dolën

Gra që u larguan nga dhuna, kaluan në strehimore dhe rindërtuan jetën. Emrat në këto histori janë ndryshuar për sigurinë e tyre.

Kristina: një shtëpi e re dhe puna e parë

Kristina, një grua shqiptare në të tridhjetat, hyri në strehimore me fëmijët në gusht 2023. Atje mori këshillim për traumën, dhe pak nga pak gjeti forcë për një jetë të re: një shtëpi të sigurt dhe punën e saj të parë. Përmes një programi të OKB-së, rreth 500 gra dhe fëmijë në Shqipëri morën ndihmë me shëndetësinë, ndihmë juridike, këshillim, kurse profesionale dhe banim.

Burimi: UN Women (anglisht)

Saranda: Shtëpia e Sigurt në Gjakovë

Saranda shpëtoi nga dhuna në familje falë mbështetjes së strehimores "Shtëpia e Sigurt" në Gjakovë. Artikulli tregon edhe si ka ndryshuar ndihma në Kosovë gjatë pesë viteve të fundit, për shembull me një sistem që lidh policinë, gjykatat dhe strehimoret.

Burimi: UN Women (anglisht)

Një fillim i ri në Gjakovë

Histori grash që gjetën strehim në Shtëpinë e Sigurt në Gjakovë, bashkë me fëmijët, dhe ndihmë për të filluar nga e para: këshillim, punë dhe kërkim për një banesë afatgjatë.

Burimi: UN Women (anglisht)

Forumi i Gruas Elbasan

Një video për punën e Forumit të Gruas Elbasan me gratë që kanë përjetuar dhunë: këshillim, shoqërim dhe mbështetje për të filluar një jetë të pavarur.

Video: UN Women (anglisht)

Gra që folën me zë

Vasfije Krasniqi-Goodman

Kosovë

E mbijetuar e dhunës seksuale gjatë luftës, kur ishte 16 vjeç. Ishte gruaja e parë që foli publikisht me emrin e saj për këtë, duke thyer heshtjen dhe turpin që shoqëria ua ngarkonte grave. Ka folur në Kuvendin e Kosovës dhe në Kongresin amerikan kundër paragjykimeve ndaj të mbijetuarave.

Intervistë në REL (anglisht), Kosovo 2.0 (anglisht)

Përmbledhje në shqip

REL, "Jo viktima, por të mbijetuara": Vasfije tregon rrugën e saj të gjatë për drejtësi. Në vitin 2014 gjykata i liroi të akuzuarit. Ajo kërkon që gratë si ajo të quhen "të mbijetuara", jo "viktima", dhe që shoqëria të mos i turpërojë.

Kosovo 2.0, "Të mbijetuarat flasin pas Vasfijes": pasi Vasfije foli publikisht, edhe gra të tjera gjetën guximin të tregojnë historitë e tyre.

Drenusha Latifi

Kosovë, këngëtare

Foli publikisht për dhunën që ka përjetuar në martesë dhe për urdhrin e mbrojtjes që mori për veten dhe për fëmijët. Pas rrëfimit tha se i shkruan shumë gra e burra për ta mbështetur. Organizatat e grave reaguan publikisht në mbështetje të grave që flasin.

Telegrafi, Reagimi i organizatave

Në kujtim

Jo të gjitha gratë mbijetuan. Ne i kujtojmë ato me emër, që asnjë të mos harrohet, dhe që historitë e tyre të na mësojnë si të mbrojmë të tjerat. Në kujtim të tyre.

Zëra që mund t'i dëgjosh

Aktiviste, profesioniste dhe gazetare që flasin kundër dhunës. Hap një grup për t'i parë.

Aktiviste dhe kolektiva në Kosovë

Igballe Rogova

Udhëhoqi Rrjetin e Grave të Kosovës për rreth 30 vjet dhe vazhdon aktivizmin. Një nga zërat më të njohur për të drejtat e grave në Kosovë.

Rrjeti i Grave të Kosovës (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Pas rreth 30 vitesh si drejtoreshë ekzekutive, Igballe Rogova u largua nga posti, por vazhdon aktivizmin për të drejtat e grave. Rrjeti ka mbi 100 organizata anëtare.

Adelina Berisha

Drejton programin kundër dhunës me bazë gjinore në Rrjetin e Grave të Kosovës.

Rrjeti i Grave të Kosovës (anglisht)

Përmbledhje në shqip

"Parandalimi i dhunës duhet të fillojë para se të bëhet femicid." Rrjeti kërkon që femicidi të përkufizohet me ligj dhe që të krijohet një mekanizëm që ndjek dhe analizon çdo vrasje të një gruaje, për të parë ku dështuan institucionet dhe për të parandaluar rastin e radhës.

Kolektivi për Mendim dhe Veprim Feminist

Organizon proteste pas vrasjeve të grave dhe kërkon që siguria e grave të trajtohet si urgjencë kombëtare. Aktivistja Liridona Sijarina shkruan për barazinë gjinore.

Telegrafi, Shkrimet e Liridona Sijarinës (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Faqja e autores në Kosovo 2.0: Liridona Sijarina është aktiviste feministe, ka studiuar studime kritike gjinore dhe ka punuar si hulumtuese për të drejtat e njeriut dhe barazinë gjinore.

Marshojmë s'festojmë

Që nga viti 2016, çdo 8 Mars gratë marshojnë në Prishtinë dhe në qytete të tjera në vend që ta festojnë ditën, me kërkesën kryesore: jetë pa dhunë.

Rrjeti i Grave të Kosovës

Zana Hoxha

Themeluese e Artpolis dhe e festivalit feminist FemArt. Përdor teatrin dhe artin për të folur për dhunën ndaj grave.

Artpolis dhe fuqia e artit (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Artikulli tregon si Artpolis, përmes teatrit dhe festivalit FemArt që nga viti 2013, sfidon normat patriarkale dhe flet për dhunën, lirinë dhe barazinë.

Aktiviste dhe kolektiva në Shqipëri

Kolektivi Feminist dhe Xheni Karaj

Grup i lirë grash në Tiranë që organizon marshin e 8 Marsit. Në vitin 2022 u vuri 20 rrugëve të Tiranës emrat e 20 grave të vrara një vit më parë. Aktivistja Xheni Karaj, pjesë e kolektivit, fitoi çmimin "Mbrojtëse e të Drejtave të Njeriut 2022". Edhe Doruntina Vinca, përkthyese e teksteve feministe, është pjesë e tij.

20 rrugë për 20 gra, Çmimi i Xheni Karajt (anglisht), 8 Marsi 2025 (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Çmimi: Xheni Karaj mori çmimin ndërkombëtar "Mbrojtëse e të Drejtave të Njeriut 2022" nga organizata Civil Rights Defenders. Ajo është aktiviste që nga viti 2009.

8 Marsi 2025: gratë marshuan në Tiranë me sloganin "Mos ma prek lirinë". Doruntina Vinca e quajti marshin përgjigje ndaj një bote gjithnjë e më patriarkale. Aktivistet kujtuan edhe Anila Prendushin, të vrarë në Shkodër, dhe thanë qartë: nuk ishte "krim pasioni", ishte femicid.

Ines Leskaj

Drejtore e Rrjetit për Fuqizimin e Grave Shqiptare (AWEN). Flet për arsyet pse gratë mbeten në dhunë dhe për dhunën digjitale.

Për dhunën digjitale (anglisht), Podkasti "Zëra" (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Dhuna digjitale: dhuna ndaj grave në internet po rritet, por ligji shqiptar nuk e përmend. Ines Leskaj thotë se arsyet pse gratë mbeten në dhunë janë të ndërthurura: varësia ekonomike, izolimi dhe mungesa e mbështetjes psikologjike. Ajo e quan absurde që gjykata kërkon adresën fizike të abuzuesit kur ai përdor profile anonime.

Podkasti "Zëra": një bisedë me të për përfaqësimin e grave në politikë.

Mirela Arqimandriti

Drejtore e Qendrës Aleanca Gjinore për Zhvillim (GADC), organizatë feministe që punon që nga viti 1994. Aktiviste për të drejtat e grave që nga viti 1999.

GADC

Profesioniste që të ndihmojnë të kuptosh

Iris Luarasi

Drejton Linjën e Këshillimit për Gra dhe Vajza, që menaxhon linjën 116 117. Ish-presidente e GREVIO, komitetit të Këshillit të Evropës që monitoron mbrojtjen e grave nga dhuna. Drejton edhe Linjën e Këshillimit për Burra dhe Djem.

Intervistë me UN Women (anglisht)

Përmbledhje në shqip

"Interneti është fronti i ri i dhunës ndaj grave." Iris Luarasi shpjegon si dhuna po zhvendoset edhe në rrjetet sociale dhe në telefon, dhe si linja 116 117 u ofron grave falas, ditë e natë, këshillim psikologjik dhe juridik.

Feride Rushiti

Themeluese dhe drejtore e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (KRCT), që u jep ndihmë mjekësore dhe psikologjike të mbijetuarave të dhunës seksuale. U nominua për Çmimin Nobel për Paqe 2025.

Wikipedia (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Faqja përshkruan jetën dhe punën e saj: themelimin e KRCT-së për të mbijetuarat e torturës dhe të dhunës seksuale gjatë luftës, avokimin që i dha Kosovës një ditë përkujtimi për të mbijetuarat, dhe nominimin për Çmimin Nobel për Paqe.

Aurela Anastasi

Juriste dhe profesoreshë e së drejtës kushtetuese në Universitetin e Tiranës, e specializuar në të drejtat e grave.

UN Women (anglisht)

Përmbledhje në shqip

"Ajo e ndërtoi shtëpinë e familjes. Pse nuk është e saja?" Shumë gra në Shqipëri kanë punuar dhe kanë paguar për shtëpinë, por shtëpia nuk është në emrin e tyre. Kjo i bën më të vështirë të largohen nga dhuna. Aurela Anastasi thotë se pronësia e grave prek gjithë familjen, jo vetëm gratë e divorcuara.

Katerina Aslanoglu

Nga Qendra Diotima në Tiranë. Shpjegon shenjat e para të një marrëdhënieje abuzive, që shfaqen shumë para goditjeve: kontrolli i telefonit, izolimi, poshtërimi, kontrolli i parave.

"Dhuna në çift nis para goditjeve" (Vizion Plus)

Gazetare, media dhe podkaste

Anila Hoxha

Gazetare me afro 30 vjet përvojë, që raporton për femicidin dhe pabarazinë përmes hetimeve dhe podkasteve.

Historia e saj (UN Women) (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Interesi i saj për dhunën ndaj grave nisi pas vrasjes së një shoqeje studente në vitin 1999. Për vite me radhë e transmetonte numrin e linjës së ndihmës në lajme, derisa një ditë një grua me krah të thyer erdhi në redaksi, e dërguar nga mjeku, për të kërkuar ndihmë. Sot ajo është një nga zërat kryesorë për gratë e heshtura nga dhuna në Shqipëri.

QIKA

Platformë mediatike feministe nga Kosova, me artikuj për barazinë gjinore dhe dhunën ndaj grave. Gazetarja Leonida Molliqaj hulumton pabarazinë gjinore dhe çështjet sociale.

qika.org, Shkrimet e Leonida Molliqajt (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Faqja e autores në Kosovo 2.0: Leonida Molliqaj është gazetare hulumtuese në Prishtinë, që shkruan për korrupsionin, pabarazinë gjinore dhe çështjet sociale, dhe ka marrë çmime për punën e saj.

Podkasti "Konteksti": femicidi

Episod i Kosovo 2.0 për femicidin dhe mënyrën si media raporton dhunën ndaj grave, me gazetaren Dafina Halili, Adelina Berishën dhe Leonida Molliqajn.

Dëgjo episodin (faqja në anglisht)

Përmbledhje në shqip

Episodi u regjistrua në mars 2021, pas vrasjes së Sebahate Morinës. Të ftuarat diskutojnë si mund ta ndryshojë media vëmendjen e publikut: nga "tragjedi familjare" te mizoginia dhe te përgjegjësia e institucioneve.

Citizens.al

Media e pavarur nga Shqipëria që ndjek nga afër marshimet e grave, rastet e femicidit dhe zërat e aktivisteve.

citizens.al

TRIME

Podkast nga dy gra të lindura në Kosovë që jetojnë në Londër, për të fuqizuar gratë shqiptare dhe për të folur hapur për dhunën.

Episodi për dhunën (Spotify) (anglisht), Për podkastin (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Në episodin e shtatë, mikpritëset flasin për dhunën dhe abuzimin ndaj grave dhe vajzave shqiptare. Qëllimi i podkastit është t'u japë zë grave shqiptare, hapësira të sigurta dhe informacion për ndihmën. Artikulli i Balkan Insight prezanton podkastin dhe "gratë luftëtare" që flasin aty.

Edhe burrat flasin

"Burrat e vërtetë nuk i rrahin gratë"

Në vitin 2014, boksieri Armend Xhoxhaj u bë zëri i fushatës së OSBE-së kundër dhunës ndaj grave, për t'u treguar burrave dhe djemve se forca nuk matet me dhunë.

OSBE (anglisht)

Përmbledhje në shqip

Për 16 ditët e aktivizmit kundër dhunës ndaj grave, OSBE në Kosovë nisi fushatën "Burrat e vërtetë nuk i rrahin gratë", me dy luftëtarë profesionistë nga Kosova si zëra kryesorë, që u bënë thirrje burrave të mos heshtin para dhunës.

Më shumë për të lexuar, dëgjuar dhe parë

Rrëfime grash, podkaste me psikologe, dokumentarë dhe raporte, të gjitha në një vend. Lexo, dëgjo, shiko.

Ti mund të jesh zëri i radhës, kur dhe nëse je gati. Por fillimisht, kujdesu për veten. Si të filloj, Ku të gjej ndihmë